“Bij mij doet hij dat nooit…”
Een zin die ik regelmatig hoor wanneer teams werken met cliënten die grensoverschrijdend gedrag of agressie laten zien.
Meestal is het niet bedoeld als kritiek, maar als een constatering.
Toch kan deze zin in een team meer doen dan je vooraf denkt.
In teams waar gewerkt wordt met agressie in de zorg kunnen dit soort dynamieken regelmatig ontstaan.
Verschillende ervaringen met dezelfde cliënt
Wanneer agressie of grensoverschrijdend gedrag langer aanhoudt kunnen teams verschillende ervaringen krijgen met dezelfde cliënt.
Sommige collega’s krijgen regelmatig te maken met spanning of agressie.
Andere collega’s ervaren dat gedrag nauwelijks.
En ergens in dat proces valt dan de zin:
“Bij mij doet hij dat nooit.”
Wat bedoeld is als een feitelijke observatie, kan bij collega’s heel anders landen.
Voor collega’s die wél regelmatig agressie meemaken kan het voelen als:
Zie je wel dat het aan mij ligt.
Ik doe blijkbaar iets verkeerd.
Misschien ben ik minder weerbaar.
Niet omdat een collega dat letterlijk zegt, maar omdat de vergelijking ineens in de ruimte staat.
Overlevingsstrategieën in teams
In teams waar agressie vaker voorkomt kan soms ook een andere dynamiek ontstaan.
Bijvoorbeeld bij cliënten die verbaal agressief of dwingend gedrag laten zien. Voor sommige zorgprofessionals voelt het contact met zo’n cliënt spannend. De spanning kan zo oplopen dat er een praktische oplossing wordt bedacht.
Een collega wordt dan gevraagd om het contact over te nemen.
Niet omdat dat officieel zo is afgesproken, maar omdat iemand zegt:
“Laat Janneke maar even gaan, bij haar durft hij dat toch niet.”
Op dat moment lijkt het een logische oplossing. Het voorkomt escalatie en geeft collega’s even lucht.
Tegelijkertijd ontstaat er ook een vergelijking tussen collega’s.
Wanneer agressie in de zorg teams kan verdelen
In situaties waarin agressie langere tijd speelt, zie ik soms dat teams zich langzaam beginnen te verdelen.
Niet bewust, maar het gebeurt wel.
Er ontstaat een groep collega’s die zegt:
“Bij mij gebeurt dat eigenlijk nooit.”
En een groep collega’s die juist regelmatig spanning of agressie ervaart.
De eerste groep begrijpt soms oprecht niet waar de problemen vandaan komen. Hun ervaring met de cliënt is immers anders.
De tweede groep kan zich juist steeds onzekerder gaan voelen.
Langzaam verschuift de aandacht. Niet alleen naar het gedrag van de cliënt, maar ook naar het gedrag van collega’s.
Wanneer cliënten die dynamiek voelen
Cliënten hebben vaak haarfijn door wat er binnen een team speelt.
Wanneer er verschillen ontstaan tussen collega’s, wordt dat vaak snel opgemerkt. Wie wordt er gestuurd? Wie neemt het contact over? Bij wie loopt de spanning sneller op?
Cliënten pikken die verschillen vaak feilloos op.
In sommige situaties kan er dan een proces ontstaan dat in de psychologie ook wel splitting wordt genoemd.
De cliënt merkt waar spanning zit, waar steun zit en waar verschillen zitten tussen collega’s. Soms wordt daar, bewust of onbewust, op ingespeeld met een kleine opmerking of een reactie.
En voor je het weet loopt de spanning tussen collega’s verder op.
Agressie zegt vaak meer over dynamiek dan over personen
Wanneer agressie in de zorg speelt, zoeken we vaak naar oorzaken bij individuen, bij de cliënt of bij een collega.
Maar vaak zegt agressie minder over één persoon dan we denken. Veel vaker zegt het iets over de dynamiek tussen cliënt en team: over verwachtingen, reacties, spanning en patronen die in het contact ontstaan.
In trainingen rondom omgaan met agressie zie ik dit soort dynamieken regelmatig ontstaan.
Misschien is de belangrijkste vraag daarom niet: “Bij wie gebeurt het wel of niet?”
Maar: Wat gebeurt er hier tussen cliënt en team?
Samen blijven kijken
Wanneer teams te maken hebben met agressie of grensoverschrijdend gedrag helpt het vaak meer om ervaringen niet met elkaar te vergelijken, maar naast elkaar te leggen.
Niet om te bepalen wie het “goed” of “minder goed” doet, maar om samen te begrijpen wat er gebeurt.
Juist daar ontstaat ruimte voor inzicht.
En soms begint dat simpelweg met het besef dat één zin, hoe onschuldig ook bedoeld, in een team veel meer kan doen dan je vooraf dacht.
